Büyük Veri Koordinatörlüğü / URAP Türkiye metodoloji |
|---|
URAP Türkiye metodoloji
Hakkımızda
University Ranking by Academic Performance (URAP) Araştırma Laboratuvarı 2009 yılından bu yana Türkiye’deki üniversiteleri akademik performanslarına göre sıralamaktadır. Türkiye sıralamasında, Web of Science/InCites gibi uluslararası kaynaklar ile YÖK’ün yayınladığı veriler kullanılmıştır. URAP’ın üniversitelerimiz için geliştirdiği bu sıralama sisteminin her üniversitenin kendi konumu hakkında bilgi sahibi olmasına yardımcı olacağını umuyoruz. Üniversitelerimizin bazı konulardaki eksiklerini görüp kendilerini geliştirerek belirli bir süre içinde dünya sıralamalarında daha üst sıralara yükseleceğine inanıyoruz. Halen, üniversitelerimizin dünyadaki yeri çok sayıda Avrupa üniversitesinden daha iyidir. Üniversitelerimiz, tüm maddi sıkıntılara ve kadro sorunlarına karşın uluslararası sıralamalarda dünyanın en iyi üniversiteleri arasında yer almaktadır.
Hedefler
Geliştirdiğimiz sistem, üniversiteleri iyiler ve kötüler şeklinde ayırmayı hedeflememektedir. Amaç, üniversitelerin belirlenen kriterlere göre gelişmeye açık yanlarını fark etmelerine yardımcı olmaktır. Diğer sıralama sistemlerinde olduğu gibi bu sistemin de eleştiriye açık yönleri vardır. URAP laboratuvarında yürüttüğümüz çalışmaların sonuçlarına ve gelecek önerilere göre düzenlemeler yapılarak mevcut sıralama sistemi sürekli olarak geliştirilecektir
Göstergeler
Üniversitelerimizin genel sıralamasında kullanılan 15 gösterge aşağıda verilmektedir;
| No | Gösterge | Amaç | Kaynak | Açıklama |
| 1 | Makale Sayısı | Araştırma | InCites | 2023 yılına ait SCI, SSCI ve AHCI taramalarına giren ve etkinlik çarpanı bakımından ilk %75'lik dilimde (Q1, Q2, Q3 dilimlerinde) yer alan dergilerde basılan ve en fazla 1000 yazarlı makale sayısı |
| 2 | Öğretim Üyesi Başına Düşen Makale Sayısı | Araştırma | InCites ve YÖK | 2023 yılına ait SCI, SSCI ve AHCI taramalarına giren ve etkinlik çarpanı bakımından ilk %75'lik dilimde yer alan dergilerde basılan ve en fazla 1000 yazarlı makale sayısı / 2023-2024 yılı Öğretim Üyesi Sayısı |
| 3 | Atıf Sayısı | Araştırma | InCites | 2019-2023 yılları arasında alınan en fazla 1000 yazarlı Toplam Bilimsel Dökümana gelen atıf sayısı (Toplam Bilimsel Dökümanlara gelen tüm atıflar değerlendirmeye dahil edilmektedir.) |
| 4 | Öğretim Üyesi Başına Düşen Atıf Sayısı | Araştırma | InCites ve YÖK | 2019-2023 yılları arasında alınan en fazla 1000 yazarlı Toplam Bilimsel Dökümana gelen atıf sayısı / 2023-2024 yılı Öğretim Üyesi Sayısı |
| 5 | Toplam Bilimsel Doküman Sayısı | Araştırma | InCites | 2019-2023 yılları arasında yapılan toplam yayın, tebliğ vb. sayısı |
| 6 | Öğretim Üyesi Başına Düşen Toplam Bilimsel Doküman Sayısı | Araştırma | InCites ve YÖK | 2019-2023 yılları arasında yapılan toplam yayın, tebliğ vb. sayısı / 2023-2024 yılı Öğretim Üyesi Sayısı |
| 7 | Doktora Mezun Sayısı | Eğitim ve Araştırma | YÖK | 2022-2023 Öğretim Yılı doktora mezun sayısı |
| 8 | Doktora Öğrenci Oranı | Eğitim ve Araştırma | YÖK | 2023-2024 Öğretim Yılı doktora öğrenci sayısı / aynı dönemdeki toplam öğrenci sayısı |
| 9 | Öğretim Üyesi Başına Düşen Öğrenci Sayısı | Eğitim | YÖK | 2023-2024 Öğretim Yılı toplam öğrenci sayısı / 2023-2024 yılı Öğretim Üyesi Sayısı |
| 10 | Uluslararası Ortak Makale Sayısı | Araştırma | InCites | 2019-2023 yılları arasında diğer ülkelerin üniversiteleriyle yapılan en fazla 1000 yazarlı Toplam Makale Sayısı |
| 11 | Öğretim Üyesi Başına Düşen Uluslararası Ortak Makale Sayısı | Araştırma | InCites | 2019-2023 yılları arasında diğer ülkelerin üniversiteleriyle yapılan en fazla 1000 yazarlı Toplam Makale Sayısı / 2023-2024 yılı Öğretim Üyesi Sayısı |
| 12 | Yurtiçi Ortak Makale Sayısı | Araştırma | InCites | 2019-2023 yılları arasında yurt içindeki üniversiteler ile yapılan en fazla 1000 yazarlı Toplam Makale Sayısı |
| 13 | Öğretim Üyesi Başına Düşen Yurtiçi Ortak Makale Sayısı | Araştırma | InCites | 2019-2023 yılları arasında yurt içindeki üniversiteler ile yapılan en fazla 1000 yazarlı Toplam Makale Sayısı / 2023-2024 yılı Öğretim Üyesi Sayısı |
| 14 | TÜBİTAK’tan alınan proje sayısı | Proje | TÜBİTAK (ARDEB) | 2019-2023 yılları arasında TÜBİTAK’tan alınan proje sayısı. |
| 15 | Öğretim üyesi başına düşen TÜBİTAK’tan alınan proje sayısı | Proje | TÜBİTAK (ARDEB) | 2019-2023 yılları arasında TÜBİTAK’tan alınan proje sayısı / 2023-2024 yılı öğretim üyesi sayısı |
** TÜBİTAK ve YÖK verileri üzerinde herhangi bir değişiklik yapılmadan kullanılmaktadır. Eğer bu bilgilerde bir hata tespit ederseniz, lütfen ilgili kurumla iletişime geçip bilgilerinizi düzeltilmesi için başvuruda bulununuz.
** Yukarıda özetlenen 15 göstergenin ilk 9'u 100'er puan ağırlığında değerlendirilirken, Uluslararası Ortak Makale kriterleri (10-11) 60'ar puan, Yurtiçi Ortak Makale kriterleri (12-13) 40'ar puan ve TÜBİTAK proje kriterleri (14-15) ise 20'şer puan ağırlığına sahiptir. Toplamda maksimum 1140 puan elde edilebilir.
** Makale sayısı 1 yıllık alınmakta olup 1 Ocak- 31 Aralık tarihinde yayınlanmış makaleleri kapsamaktadır.
** URAP Türkiye Sıralamasında, kuruluş yılı 4 yılı aşmış ve lisans mezunu vermiş üniversiteler sıralanmaktadır.
** Örnek vermek gerekirse, makale puanı kriteri, toplam yayın puanı ve kişi başına yayın puanlarının bir araya getirilmesiyle elde edilir. Diğer yandan, doktora mezun sayısı ise tek başına bir kriter olarak ele alınmaktadır. Her kriter eşit ağırlıklandırmaya sahiptir.
Yukarıda verilen 1., 3. ve 5. göstergelerin büyük üniversitelerin lehine olduğu düşünülebilir, ancak bu kurumların dünya bilimine daha çok katkı yaptıkları da bir gerçektir. Bu katkıları nedeniyle yüksek puan almaları doğaldır. Tablodaki 2., 4. ve 6. göstergeler ise, üniversitelerin büyüklüğünden bağımsız olarak kişi başına üretkenliği ölçmektedir. Böylece büyük üniversiteler toplam çıktılarından, küçükler ise üretkenliklerinden dolayı yüksek puan alma şansına sahiptir. Performansın sürekliliği; 3., 4., 5. ve 6. göstergeler, güncelliği ise diğer göstergeler ile ölçülmektedir. Ayrıca SCI, SSCI ve AHCI endekslerine giren dergilerdeki makale sayıları az olan ancak konferans, kitap vb. ağırlıklı bilimsel çalışması olan üniversitelerin bu çabası da 5. ve 6. göstergelerden aldıkları puanlarla değerlendirilmektedir. ESCI verileri şuan için dahil edilmemektedir. Sıralamada kullanılan dokuz gösterge eşit ağırlık yüzdelerine sahiptir. Her üniversitenin yayın sayısı, atıf sayısı, doktora öğrenci sayısı gibi veriler için aldığı puanlara https://newtr.urapcenter.org/ adresinden ulaşılabilir.
Puanlama (Scoring):
Bibliyometrik verilere dayalı olarak, her üniversite için farklı sıralama göstergeleri için 0 ile 100 arasında puanlar verilmektedir. Bazı göstergeler, üniversitelerin büyüklüğüne bağlı olarak farklı dağılımlar gösterir ve bu dağılımı daha iyi açıklayabilmek için Zipf-Mandelbrot güç yasası modeli kullanılır. Sonuç olarak, en üst sıralardaki üniversiteler yüksek puanlar alırken, alt sıralardaki üniversiteler daha dar bir puan aralığına sıkışır. Bu puan dağılımını daha tutarlı hale getirmek için büyüklüğe bağlı göstergelere kareli logaritma dönüşümü uygulanır, bu da sıralamayı değiştirmeden sıkıştırma etkisini azaltır. Büyüklüğe bağlı olmayan göstergeler için ise, özellikle aykırı değerlerin varlığı durumunda, puanların dağılımı benzer bir sıkıştırma sorununa yol açabilir. Bu aykırı değerleri belirlemek için boxplot kriteri kullanılır. Bu kriter, her gösterge için medyan değerine ne kadar uzakta olduğunu belirler. Medyandan üç çeyrek aralık uzaklığındaki aykırı değerlere 100 puan verilirken, medyandan üç ila 1,5 çeyrek aralık uzaklığındaki değerlere 99 puan verilir. Geriye kalan değerler, medyana göre iki eşit gruba ayrılır. En yüksek gruptaki değerlere 98-49 arasında puan verilirken, en düşük gruptaki değerlere 49-0 arasında doğrusal bir puanlama yapılır.
Dünya sıralamasında kullanılan metodolojiye https://urapcenter.org/Methodology linkinden ulaşabilirsiniz.
Sıralamanın güvenilirliği çoğunlukla kullanılan verilerin kalitesine bağlıdır. Güvenilir veri sağlamak için ön işleme ve veri temizleme teknikleri kullanılmıştır. İstatistiksel analiz, göstergelerimizin altında yatan ham bibliyometrik verilerin oldukça çarpık dağılımlara sahip olduğunu gösterdi. Bu nedenle ortancanın üstündeki ve altındaki gösterge değerleri doğrusal olarak iki grupta puanlanır. Delphi sistemi, göstergelere ağırlıklandırma puanları atamak için bir grup uzmanla birlikte yürütülmüştür.
Orta Doğu Teknik Üniversitesi Enformatik Enstitüsü URAP (University Ranking by Academic Performance) Laboratuvarı’nda yürütülen bu çalışmamız Teknik Kurul ve Danışma Kurulunun ortak ürünüdür.
Teknik Kurulumuzda görev yapan Prof. Dr. Nazife Baykal, Prof. Dr. Canan Çilingir, Prof. Dr. Ayşen Akkaya, Prof. Dr. Feza Korkusuz, Doç. Dr. Cengiz Acartürk, Dr. Öğr. Üyesi Murat Perit Çakır, Ali Kantar, Murat Koçak, Oğuzhan Alaşehir, Buket Aran, Fatih Ömrüuzun, İlker Koç, Çağatay Taşcı, Ece Çağlayan, Berna Tuncer, Melike Çağlayan, Pınar Cemre Yazıcı’ya, Enformatik Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Banu GÜNEL KILIÇ’a ve Danışma Kurulumuzda yer alan Prof. Dr. Nusret Aras, Prof. Dr. Engin Ataç, Prof. Dr. Ülkü Bayındır, Prof. Dr. Attila Aşkar'a teşekkür ederiz.
Bu çalışmamızın Türk üniversitelerinin dünya sıralamalarında daha iyi yerlere çıkmasına katkıda bulunmasını diliyoruz.
Prof.Dr. Ural Akbulut
URAP Koordinatörü
Sıkça Sorulan Sorular
S1: URAP kar amacı gütmeyen bir kuruluş mudur?
Evet, URAP kar amacı gütmeyen bir kuruluştur.
S2: Bir üniversite sıralamaya nasıl girebilir veya bir üniversite neden sıralamada yer almayabilir?
URAP sıralamasına dahil olabilmek için bir üniversitenin belirli kriterleri karşılaması gerekir:
- Akademik bir kurum (Üniversite) olmalıdır.
- Üniversite birden fazla 4 yıllık lisans bölümüne sahip olmalıdır.
- Üniversite 4 yıldan uzun süredir kurulmuş olmalı ve ilk lisans mezunlarını vermiş olmalıdır.
- Yukarıdaki kriterleri karşılayan tüm üniversiteler analiz için değerlendirmeye alınır. URAP'ın sıralama sistemi, makale ve atıf sayısı gibi ölçütler de dahil olmak üzere üniversitelerin bilimsel çıktılarına dayanmaktadır. Bir üniversitenin URAP'ta sıralanabilmesi için, sıralama metodolojisinin göstergelerine göre en yüksek puana sahip ilk 3000 üniversite arasında yer alması gerekmektedir.
S3: ESCI (Emerging Sources Citation Index) verilerini dahil ediyor musunuz?
2022 yılından itibaren ESCI verileri Toplam Atıf (5 yıllık) ve Toplam Doküman (5 yıllık) verilerine dahil edilmiştir.
S4: Üniversite isimleri değişirse veya üniversiteler birleşirse/ayrılırsa üniversite bilgilerini güncelleyebilir misiniz?
Veri tabanımız olarak InCites'i kullanıyoruz ve bu nedenle isimleri doğrudan değiştiremiyoruz veya üniversite birleşmelerini yansıtamıyoruz. Bu durumlarla karşılaşırsanız, yardım için InCites ile iletişime geçmeniz önerilir. Değişiklikler veri tabanına yansıtıldıktan sonra, gelecek URAP sıralamasına dahil edilecektir.
S5: Metodolojide hangi "yıl aralıkları" kullanılıyor?
Her yıl tutarlı bir metodolojiyi sürdürmekle birlikte, "yıl aralığı" yıllık olarak ayarlanmaktadır. Örneğin, URAP 2022-2023 Dünya Sıralaması için seçilen "yıl aralıkları" aşağıdaki gibidir:
- Makale: 2021-2021 yılları arasındaki yayınlar (Son 1 yıl)
- Atıflar: 2017-2021 yılları arasındaki yayınlar (Son 5 yıl)
- Toplam Belge: 2017-2021 yılları arasındaki yayınlar (Son 5 yıl)
- Makale Etki Toplamı: 2017-2021 arası yayınlar (Son 5 yıl)
- Atıf Etki Toplamı: 2017-2021 arası yayınlar (Son 5 yıl)
- Uluslararası İşbirlikleri: 2017-2021 yılları arasındaki yayınlar (Son 5 yıl)
S6: Türkiye Sıralamasında "Proje Puanı" kapsamında hangi veriler kullanılıyor?
Projenin kapsamında sadece TÜBİTAK ARDEB proje verileri kullanılıyor. 2022-2023 yıllarında, TÜBİTAK ile yapılan işbirlikleri kriteri de projeye eklenmiştir. Bu kriterlerin ayrıntıları 2022-2023 raporunda bulunabilir.
S7: Türkiye Sıralamasının yöntemi nasıl belirleniyor?
Türkiye sıralaması için uluslararası kaynaklar olan Web of Science/InCites, YÖK'ün yayınladığı öğretim üyesi/öğrenci sayıları ve TÜBİTAK ARDEB proje verileri gibi faktörler kullanılıyor. Kullanılan tüm kriterlerin ayrıntılı açıklamaları ve yöntemi yukarıda açıklanmaktadır.
S8: Türkiye Sıralamasında "Makale Puanı" nasıl hesaplanıyor?
Makale Puanı, iki alt parametre kullanılarak hesaplanıyor.
Makale Sayısı
Öğretim Üyesi Başına Düşen Makale Sayısı
Bu iki parametre, diğer kriterler için de aynı hesaplama yöntemiyle kullanılıyor.
Örneğin Tüm üniversiteler için "Öğretim Üyesi Başına Düşen Makale Sayısı" ham verilerden hesaplandıktan sonra, ortanca (median) skorlama yöntemi uygulanmaktadır. Bu sayede, her bir üniversitenin öğretim üyesi başına düşen makale sayısı, diğer üniversitelerle kıyaslanarak bir puan alır. Bu süreç, her yıl diğer üniversitelerin "öğretim üyesi/makale sayısı" oranına göre alınan puanların değişebileceği bir dinamizm içermektedir.
S9: Türkiye Sıralamasında "Göstergelerin" ağırlıklandırılması nasıl gerçekleştiriliyor?
Türkiye sıralamasında kullanılan göstergeler eşit ağırlık yüzdelerine sahiptir.
S10:Üniversitemizin ham verisini gönderebilir misiniz?
Üniversitemizin, Incites ile yaptığımız anlaşmaya uygun olarak, veri taleplerine yönelik veri gönderimi gerçekleştiremiyoruz. Ancak, eğer üniversitenizin Incites üyeliği bulunuyorsa (bu konuda üniversitenizin kütüphane birimi ile iletişime geçmeniz gerekebilir), üniversitenizin yayın bilgilerine Incites'tan erişebilirsiniz. Eğer bu üyelik mevcut değilse, her üniversite için erişilebilir olan Web of Science platformundan bu bilgileri temin edebilirsiniz. Öğretim üyesi sayıları için ise YÖK istatistik veritabanını kullanmanız mümkündür.
* Sıralama analizleri sonucunda çıkan puan tablolarına “Sıralamalar” sekmesinden yıl bazlı excel olarak indirebilirsiniz.
S11: Niteliklerine göre üniversiteler ayrımı neden var?
Üniversiteleri niteliklerine göre ayırmamızın temel sebebi, adil bir sıralama yaparak her bir üniversitenin hak ettiği değeri gözetmeye çalışmamızdır. Üniversitelerin akademik başarılarını kendine benzer nitelikteki üniversitelerle kıyaslanmasına olanak tanımaktadır.
1) Vakıf ve Devlet Üniversiteleri
2) Akademik Yayın Sayısı:
Tıp fakültesine sahip üniversiteler, tıp alanında gerçekleştirdikleri yayın sayısı açısından diğerlerine göre daha yüksek sıralamalarda yer almaktadırlar. Bu durum, üniversitelerin akademik başarılarını objektif bir şekilde değerlendirmemize olanak tanır.
3) Öğrenci Sayısı:
6000'den az öğrenciye sahip olma niteliği, üniversitelerin büyüklüğünü göz önünde bulunduran bir sınıflandırmadır. Öğrenci sayısı ile öğretim üyesi sayısı arasındaki ilişki, üniversitelerin öğrenciye daha fazla bireysel ilgi gösterebilme kapasitesini yansıtmaktadır. Örneğin, doktora öğrencisi puanı gibi kriterler bu değerlendirmeye dahil edilmiştir.
4) Kuruluş Tarihi:
2000 yılından sonra açılan üniversiteler ile önce kurulan üniversiteleri karşılaştırmak için kullanılan bir kriterdir. Yeni açılan üniversitelerin yayın alışkanlıkları ve kümülatif olarak artan başarıları, benzer kuruluş tarihine sahip diğer üniversitelerle kıyaslama olanağı sağlamaktadır
S12: Alan ve Dünya Sıralamaları:
Alan ve dünya sıralamalarıyla ilgili bilgilere https://urapcenter.org/ adresinin "Ranking" bölümünden ulaşabilirsiniz.
Dünya sıralamasında, yalnızca Web of Science/InCites gibi uluslararası kaynaklar kullanılmaktadır. Detaylı kriter bilgilerini görmek için aşağıdaki bağlantıyı ziyaret edebilirsiniz: https://urapcenter.org/Methodology .