09.04.2026
Harran Üniversitesi’nin TÜBİTAK Destekli Uluslararası Fıstık Projesinde İlk Saha Çalışmaları Özbekistan’da Başladı
Harran Üniversitesi’nin yürütücülüğünü üstlendiği, Türkiye ve Özbekistan ortaklığında gerçekleştirilen TÜBİTAK destekli uluslararası projede ilk saha ve laboratuvar çalışmaları Özbekistan’da başarıyla tamamlandı.
Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi’nin yürütücülüğünü üstlendiği ve TÜBİTAK ile Özbekistan Cumhuriyeti Yükseköğretim, Bilim ve Yenilikler Bakanlığı arasında açılan İkili İşbirliği Çağrısı kapsamında desteklenmeye hak kazanan “Selection of Long-Blooming Male Pistachio Trees in Natural Pistacia sp. Populations in Türkiye and Uzbekistan (Selection Phase-I)” başlıklı uluslararası proje resmen yürürlüğe girdi.
Fıstıkta verim ve döllenme başarısı açısından büyük önem taşıyan uzun süre çiçeklenen erkek bireylerin belirlenmesini hedefleyen proje; Türkiye ve Özbekistan’daki doğal Pistacia popülasyonlarında bilimsel seleksiyon çalışmalarını kapsamaktadır.
.jpeg){kind=small}
Proje Çok Kurumlu Uluslararası İş Birliğiyle Yürütülüyor
Proje, Türkiye tarafında Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi liderliğinde; Karabük Üniversitesi Orman Fakültesi ve Siirt Üniversitesi Ziraat Fakültesi iş birliğiyle yürütülmektedir. Özbekistan tarafında ise proje, Taşkent Devlet Tarım Üniversitesi liderliğinde Orman Araştırma Enstitüsü ile birlikte gerçekleştirilmektedir.
Türkiye yürütücülüğünü, Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. İzzet AÇAR, Özbekistan yürütücülüğünü ise Taşkent Devlet Tarım Üniversitesi Orman Fakültesi öğretim üyesi Doç. Dr. Mansurbek KHOLMUROTOV üstlenmektedir.
İlk Proje Faaliyetleri Özbekistan’da Gerçekleştirildi
Proje kapsamında ilk saha ve laboratuvar çalışmaları, 1-5 Nisan 2026 tarihleri arasında Özbekistan’da gerçekleştirilmiştir. Programın ilk aşamasında, Taşkent’te proje ekibine yönelik çiçek tozu kalite belirleme yöntemleri konusunda uygulamalı laboratuvar eğitimi verilmiştir.
Uygulamalı eğitim çalışmaları kapsamında; çiçek tozu canlılık ve çimlenme testleri ile çiçek tozu sayımı yapılmıştır. Böylece proje ortakları arasında yöntem birliği sağlanması ve analiz süreçlerinin standardize edilmesi hedeflenmiştir.
Babadağ’daki Yabani Fıstık Ormanlarında Seleksiyon Çalışmaları Başlatıldı
Laboratuvar eğitimlerinin ardından saha çalışmalarına geçilerek, her iki ülkenin proje yürütücüleri ve araştırmacılarının katılımıyla Özbekistan’ın Surhanderya bölgesinde bulunan ve yaklaşık 320.000 dekar yabani fıstık ormanlarını kapsayan Babadağ sahasında seleksiyon faaliyetleri başlatılmıştır.
Bu kapsamda, uzun süre çiçeklenme özelliği gösterme potansiyeline sahip erkek ağaçlar işaretlenmiş, aday bireylerden çiçek örnekleri alınmış ve bu materyaller ileri analizler için kayıt altına alınmıştır.
Kaşkadarya ve Semerkant’ta Çalışmalar Devam Etti
Arazi çalışmaları daha sonra Kaşkadarya-Kamaşi bölgesindeki 1.450 dekar fıstık alanında ve Semerkant-Kattakurgan bölgesinde yer alan 30.000 dekar fıstık sahasında sürdürülmüştür.
Bu alanlarda yürütülen çalışmalarla, doğal populasyonlar içerisinden uzun süre çiçeklenme potansiyeline sahip erkek bireylerin belirlenmesi, tanımlanması ve proje hedefleri doğrultusunda kayıt altına alınması amaçlanmaktadır.
Çiçek tozu Kalite Analizleri Taşkent’te Sürdürülüyor
Saha çalışmalarında işaretlenen ümitvar ağaçlardan alınan çiçek örnekleri, Taşkent Devlet Tarım Üniversitesi laboratuvarlarında analiz edilmeye devam etmektedir. Örnekler üzerinde çiçek tozu canlılığı, çimlenme oranı ve çiçek tozu üretim miktarı gibi parametrelere yönelik değerlendirmeler sürdürülmektedir.
Bu analizlerin, uzun süre çiçeklenen erkek bireylerin yalnızca fenolojik açıdan değil, aynı zamanda çiçek tozu kalitesi bakımından da değerlendirilmesine önemli katkı sağlaması beklenmektedir.
Türkiye’deki Araştırma Süreci de Başladı
Özbekistan’daki ilk saha ve laboratuvar çalışmalarının tamamlanmasının ardından, projenin Türkiye ayağındaki araştırma faaliyetlerine de başlanmıştır.
Harran Üniversitesi’nin koordinasyonunda yürütülen bu önemli uluslararası proje ile Türkiye ve Özbekistan’daki doğal Pistacia kaynaklarının bilimsel yöntemlerle değerlendirilmesi, fıstık yetiştiriciliğinde kullanılabilecek uzun süre çiçeklenen; Keten Köyneği, Uzun, Kırmızı, Siirt ve Tekin gibi farklı zamanlarda çiçek açan fıstık çeşitlerinin hepsine uygun tozlayıcı olabilecek üniversal bir erkek ağacın belirlenmesi ve böylece iklim değişikliği etkisiyle meydana gelen/gelecek olan tozlanma ve döllenme yetersizliklerinin de azaltılması/ortadan kaldırılması hedeflenmektedir.
Harran Üniversitesi Bilimsel İş Birliklerini Güçlendirmeye Devam Ediyor
Uluslararası iş birlikleriyle bilimsel üretim kapasitesini artırmayı sürdüren Harran Üniversitesi, tarım ve bitkisel üretim alanında bölgesel öneme sahip türlerde yürüttüğü araştırmalarla hem akademik bilgi birikimine hem de uygulamaya dönük üretim modellerine katkı sunmaya devam etmektedir.