Koyunlarda Gereksiz ve Etkisiz İlaç Kullanımının Azaltılmasına Yönelik Proje TÜBİTAK Tarafından Kabul Edildi

23.5.2025

Veteriner Fakültesi Dr. Öğr. Üyemiz Bünyamin İREHAN’ ın yürütücülüğünü yaptığı bilimsel araştırma projesi, TÜBİTAK 1002-A Hızlı Destek Programı kapsamında desteklenmeye hak kazandı. “Echinococcus granulosus’ un koyun izolatlarında, genotip ve haplotiplerin belirlenerek, SNP (single-nucleotide polymorphism) analizleri ile Benzimidazol direncinin tespiti” başlıklı proje; E. granulosus’ un koyun izolatlarında, genotip ve haplotiplerin tayin edilerek, genetik çeşitliliği belirlemeyi, antelmentik direncin belirleneceği hedef genin farklı izoformlarındaki mutasyonları, moleküler yöntemler ve SNP analizleriyle tespit etmeyi, benzimidazol direncinin küresel olarak yayılmasını önlemek için stratejiler geliştirilmesine yardımcı olmayı hedefliyor.

Hayvanlarda antelmentik amaçlı kullanılan benzimidazol grubu ilaçlara karşı oluşması muhtemel antelmentik direnç durumunda ilacın etkinliği azalmakta ve azalan etkinin tolere edilmesi için hayvanlara daha yüksek dozlarda antelmentik ilaç kullanımı yapılmaktadır. Bu durum antiparaziter etkili ilaçların gelişigüzel kullanılmasına sebep olmaktadır. Sonuçta tüketilen hayvansal gıdalarla, insanlarda da çok daha yüksek miktarlarda antelmentik ilaç kalıntısının alımı ve akümülasyonu söz konusu olabilmektedir. Bu durum insan sağlığını da dolaylı olarak etkilemektedir.

Sunulan çalışmada; E. granulosus’ un koyun izolatlarından alınan germinal membran yapılarından, genomik DNA izolasyonları gerçekleştirilecek ve takiben farklı gen bölgelerine spesifik PCR ve sekans analizleri yapılacaktır. Sekans analizlerinden alınacak olan ham veriler biyoinformatik programlarında değerlendirilerek, örneklerin genotip/tür ve haplotipleri belirlenecektir. Benzimidazol direncinin moleküler olarak tespit edilmesi amacıyla, direncin belirleneceği hedef gen ve bu genin farklı izoformlarına yönelik PCR ve sekans analizleri gerçekleştirilecektir. Sekans verileri biyoinformatik programlarında değerlendirilecek ve hedef dizilerde, SNP (Single-nucleotide polymorphism) analizleri ile mutasyonlar belirlenecektir. Şanlıurfa yöresinde; E. granulosus’ un koyun izolatlarında genotip ve haplotiplerinin tayin edilerek, genetik çeşitliliğin ortaya konulacağı, hedef genlerin farklı izoformlarındaki mutasyonların, SNP analizleriyle belirlenerek, benzimidazol direncinin moleküler yöntemlerle tespit edileceği, ülkemizde yapılacak ilk araştırma olma özelliğini taşımaktadır.

Dr. Öğr. Üyesi Bünyamin İREHAN’ ın yürütücülüğünü üstlendiği projede; Harran Üniversitesi’nden Doç. Dr. Akın YİĞİN, Prof. Dr. Murat SEVGİLİ ve Gaziantep İslam Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’nden Doç. Dr. Hikmet DİNÇ araştırmacı olarak yer alıyor.

Proje sonuçlarının, E. granulosus’un koyun izolatlarındaki benzimidazol direncini, moleküler yöntemlerle ve moleküler düzeydeki verilerle ortaya koyması, anti paraziter amaçlı kullanılan ilaçların antelmentik direnç mekanizmalarının aydınlatılmasına (genetik mutasyonların belirlenmesi ile), benzimidazol direncinin küresel olarak yayılmasını önlemek için stratejiler geliştirilmesine, gereksiz ve etkisiz ilaç kullanımının azaltılmasına katkı sağlaması bekleniyor.